منو

پربيننده ترين مطالب
دل نوشته هاي طلبگي
ثبت دل نوشته شمابایگانی
خانه / اطلاع رسانی / گزارش تفصیلی از همایش «الاحتیاط عند الخوف»
پنج شنبه، 2/ 9/ 96، حسینیه ارک قم

گزارش تفصیلی از همایش «الاحتیاط عند الخوف»

گزارش تفصیلی از همایش «الاحتیاط عند الخوف»

استاد اکبرنژاد، در ابتدای این همایش از زحمات حجۀ الاسلام مروجی، برای تألیف کتاب «اصول فقه عرفی» قدردانی کرد. همچنین با تشکر از رشادت های سربازان و سرداران جبهة مقاوت در برچیده شدن داعش، این پیروزی را به حضرت ولی عصر(عج) و سردار قاسم سلیمانی تبریک گفت.

مقدمات تبیین نظریه و محل نزاع

محقق حوزه علمیه قم، در تبیین نظریه «الاحتیاط عند الخوف» نخست به مقدمات این نظریه پرداخت و افزود: روش ما در ارائه نظریات، وجدانی کردن مسأله است؛ یعنی مسأله را از همان جایی که شروع می شود، پی بگیریم نه از وسط. ابتدا چند مقدمه را بیان می کنم:

مقدمه اول: همه انسان ها فقیر بالذات هستند.

مقدمه دوم: برخی چیزها برای انسان مصلحت دارند و برخی مفسده. بنابراین، انسان برای رفع فقر خود، مصالح را جلب و مفاسد را دفع می کند. برای این کار، نخست باید نسبت به اشیاء شناخت پیدا کند. اگر به انتخاب انسان باشد، خواهان آن است که به ۱۰۰% مصالح برسد و از تمام مفاسد دور بماند.

مقدمه سوم: ما در عالَم کسر و انکسار زندگی می کنیم که عالم حجاب است و خیر و شر قاطی هستند. از این روی، در بسیاری از موارد، نسبت به مصالح و مفاسد، به علم و کشف تام نمی رسیم. اگر می توانستیم، دین خدا را ۱۰۰%  می فهمیدیم، ولی اینطور نیست و ما تنها با ظاهر آیات و روایاتی سر و کار داریم که گاهی میان آنها تعارض است. گاهی به ۹۰% و گاهی به ۸۰% معرفت می رسیم.

مقدمه چهارم: نظریۀ قوی ترین معرفت ممکن نوعی بر کسر و انکسار عالم استوار است. چون در نوع مسائل دسترسی به معرفت ۱۰۰% ممکن نیست، محال است خداوند حجیت را منوط به معرفت تام کند؛ زیرا اگر حجیت منوط به این سطح از معرفت باشد، اختلال نظام پیش می آید که با حکمت خداوند سازگار نیست. پس خداوند قوی ترین معرفت ممکن نوعی را برای بشر حجیت قرار داده است.

 

مقدمه پنجم: در برخی مسائل، به قوی ترین معرفت ممکن نوعی هم دسترسی نداریم و دست مان از امارات عقلائی خالی است. مثل مسائل مستحدثه که در متن دین صراحتی نداشته و نسبت به آن شناختی نداریم. مسائلی مانند سیگار، تغییر جنسیت، تلقیح مصنوعی، رحم اجاره ای، معاملات جدید و گُلکوئیست که آقایان ابتدا فتوا به جواز دادند و باعث ضررهای اقتصادی بزرگی شد. یا کسانی که تغییر جنسیت را جایز می دانند، بدون استناد به آیه و روایتی، فقط با اصل برائت فتوا داده اند. امروزه تکنولوژی پشت سر هم موضوعات جدید تولید می کند؛ حتی شنیدم، در دنیا روزانه یک یا دو نوع معامله جدید ابداع می شود.

اقوال مطرح در حل مسأله

وی با اشاره به اقوال مطرح در حل مسأله گفت: تا امروز برای حل این مسأله، هر کدام از اخباری ها و اصولی ها، رویکردی ارائه داده اند. اخباری ها با استناد به روایت معروف نبوی(ص): حَلَالٌ‏ بَيِّنٌ‏ وَ حَرَامٌ بَيِّنٌ وَ شُبُهَاتٌ بَيْنَ ذَلِكَ فَمَنْ تَرَكَ الشُّبُهَاتِ نَجَا مِنَ الْمُحَرَّمَاتِ وَ مَنْ أَخَذَ بِالشُّبُهَاتِ ارْتَكَبَ الْمُحَرَّمَاتِ وَ هَلَكَ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُ. (الكافي (ط – الإسلامية)، ج‏۱، ص۶۸)، معتقدند، فقط در شبهات تحریمیه، باید احتیاط کنیم مطلقا؛ احتمال ضعیف یا قوی باشد.

مؤلف کتاب «نظام معرفتی فقاهت» در تبیین دیدگاه اصولی ها برای حل مسأله گفت: اصولی ها و به ویژه شیخ انصاری(ره) به عنوان نماینده اصولی ها که نظر آخر را داده است، معتقدند: وقتی دست مان از امارۀ خالی می شود، دیگر وظیفه ای نداریم؛ یعنی از ۱۰۰% به صفر می رسیم. معنای برائت این است. ۹۰% امارات عقلائی بودند. اگر ۵% پایین بیاید، دیگر با حالت تحیر تفاوتی ندارد؛ یعنی از نظر اصولی، ۸۵% با ۵۰% در رفتار تفاوتی ندارد. معروف است که شک در اصول به معنای شک منطقی نیست و هرچیزی که حجیت نداشته باشد، شک به حساب می آید. در مباحث ظنون، فقط امارات عقلائی حجت اند و سایر ظنون طبق اصل اولیه، حجیتی ندارند و ملحق به شک می شوند. احتیاط هم تنها در مسأله ای جاری می شود که بعد از علم اجمالی به اصل تکلیف، نسبت به ابعاد آن تردید داشته باشیم.

تبیین نظریه «احتیاط عند الخوف»

وی در توضیح ادله این نظریه، ابتدا به دلیل بنای عقلی پرداخت و گفت: برای حل این مسأله، ابتدا باید خودمان را از دیدگاه مشهور رها کنیم و با یک سیر وجدانی به قضیه نگاه کنیم. سؤال اصلی این است: ملاک رفتار در زندگی مان، بر چه اساسی است؟ نخست، در پی علم عرفی هستیم. اگر به علم نرسیم، آیا از اساس مسأله را رها می کنیم، یا اینکه بر اساس نسبت قوت و ضعف احتمال و محتمل عمل می کنیم؟ مثلا برای مسافرت، به خاطر احتمال پنچری ماشین، چرخ اضافی برمی داریم. یا در زمستان، زنجیر چرخ برمی داریم، هرچند علم اجمالی هم نداریم که برف ببارد. اگر چرخ همراه، یا زنجیر چرخ در زمستان نداشته باشیم، با مذمت عقلائی مواجه می شویم. یا در آمادگی دفاعی، آیا فرمانده باید علم اجمالی به طراحی جنگ دشمن داشته باشد تا حالت آماده باش دهد، یا اینکه با صرف وجود علائم و شواهدی هرچند ضعیف، نیروهای خود را تجهیز می کند؟ چون محتمل که جنگ باشد، به شدت خطرناک است. قطعاً با صرف قرائنی هرچند ضعیف، فرمانده اقدام می کند، وگرنه مذمت عقلائی در پی خواهد داشت.

بسیاری از قوانین راهنمایی و رانندگی بر اساس احتیاط عند الخوف است؛ زیرا علم نداریم که تصادف می کنیم، ولی به خاطر قوت محتمل، قوانین وضع شده اند. رعایت فاصله ماشین، منع حرکات مارپیچ و…، مبتنی بر احتراز از وقوع در مفسده است. کسی که احتمال زلزله بدهد، هرچند ۲%، از سکونت در خانه خودداری می کند.

مدیر موسسه فقاهت و تمدن سازی، عمل به احتیاط موقع احساس خطر را از واجدانیات دانست و افزود: عمل به احتیاط، این اولین فرمانی است که از درون خود دریافت می کنیم. چنانچه عقلا احتیاط را لازم و انسان بی محتاط را مذمت می کنند. به همان اندازه که می فهمیم باید دنبال علم برویم، همچنین می فهمیم که موقع خوف باید احتیاط کنیم. این دریافت درونی، بنای عقلائی است که تصورش، تصدیقش را همراه دارد.

تفاوت نظریه با دیدگاه اخباری ها و اصولی ها

استاد اکبرنژاد در تبیین تفاوت این نظریه با دیدگاه اخباری ها خاطر نشان کرد: این نظریه با دیدگاه اخباری ها دو تفاوت دارد. اولاً، اخباری ها فقط به احتمال توجه دارند، در حالیکه این نظریه، علاوه بر میزان احتمال، به محتمل هم می اندیشد. ثانیاً، اخباری ها به هر احتمالی اعتناء می کنند، حال آنکه توجه به هر احتمالی اختلال ایجاد می کند؛ زیرا ما نمی توانیم هر ضرر محتملی را دفع کنیم. احتمال به حسب موارد فرق می کند. ملاک، خوف است؛ خواه شبهه موضوعیه باشد یا حکمیه، وجوبیه باشد یا تحریمیه.

وی با بیان تفاوت این نظریه با اعتقاد اصولیان گفت: این دیدگاه با نظریه مشهور، دو تفاوت دارد. اولاً، مشهور، علم اجمالی را شرط احتیاط می دانند، حال آنکه ما در زندگی خود منتظر علم اجمالی نمی مانیم. در واقع، علت احتیاط در علم اجمالی، همان خوف است، ولی مشروط و منحصر به علم اجمالی نیست و دلیلی هم بر این شرط نداریم، بلکه ادله عقلی و نقلی بر خلاف آن است. ثانیاً، این نظریه نگاه به واقعیت خارجی دارد و صرفا تحلیل ذهنی نیست که در ثمرات این دو مبنا آشکار می شود. طبق نظر مشهور، اگر استکان نجسی میان ده صد استکان باشد، دیگر جای احتیاط نیست. اما طبق این دیدگاه، اگر از میان صد استکان، بنابر قرائنی، به دو استکان مشکوک باشیم و احتمال۸۰% بدهیم، باید از آن دو استکان پرهیز کنیم. مثال دیگر: اگر علم اجمالی داشته باشیم که در تهران، دو قصابی، گوشت حرام می فروشند، طبق مبنای مشهور، احتیاط واجب نیست. اما طبق این مبنا، اگر بنابر شواهدی به دو قصابی خاص مشکوک شدیم، طبق حکم عقل، باید از آن دو بپرهیزیم.

مدیر مؤسسه فقاهت و تمدن سازی، در تبیین دلیل عقلی گفت: دلیل دیگر این نظریه، دلیل عقلی است. عقل، پس از فحص از أمارات، به میزان مصالح و مفاسد بر حسب احتمال و محتمل می اندیشد، نه آنکه ظن ۸۵% خود را با حالت شک ۵۰% یکسان بداند. عقل می فهمد که در اطراف او، مصالح و مفاسدی وجود دارند که اگر در موقع خطر احتیاط نکند، در معرض هلاکت قرار می گیرد. به عبارت دیگر، عقل با علم اجمالی به کل زندگی،می گوید، اگر خود را در معرض خطرات قرار دهم، آسیب های جدی خواهم دید.

وی در تبیین اشکال دلیل عقلی از سوی مشهور گفت: برخی اساتید می گویند، درست است که عقل چنین نظریه ای دارد، اما شارع می تواند حسابش را از عقلا جدا کند. به عبارت دیگر، عقلا مذمت می کنند، ولی شارع می تواند این احتیاط را در مسائل دینی لازم برداشته و برائت را جایز بداند.

استاد اکبرنژاد در جواب از این اشکال عنوان کرد: قبل از نظر شارع و بررسی ادله نقلی، ذکر این نکته ضروری است که چگونه ممکن است، عقل احتیاط عند الخوف را واجب بداند، ولی از این حکم عقل، حکم شرعی ثابت نشود؟ اگر عقل را حجت می دانیم، مخالفت شارع با حکم آن، تناقض است. عقل، در مقام کشف حکم شرعی می فهمد که خدای حکیم، رضایت به هلاکت بندگان در معرض خطر نمی دهد. حتی بنابر نظریه ملازمه حکم عقل و شرع که قول مرحوم اصفهانی است، شارع رئیس العقلاست و حکم ایشان را تأیید می کند. اینکه حوزه عقل و شرع را جدا کنیم، همان اندیشۀ سکولار است. سکولارها معتقدند، راهنمایی و رانندگی، معاملات، ساختمان سازی و… در حوزه عقل است. حوزه شرع هم مربوط به نماز و روزه است. حال آنکه این تفصیل غلط، مبتنی بر یک تفکر غلط در حوزه علمیه قم و نجف است که در مباحث علمی سکولار می اندیشند. بنابراین، این سخن که شارع با حکم قطعی عقل مخالفت کند، اگر محال نباشد، استبعاد شدید داشته و نیاز به دلیل قطعی دارد. اما جدای از این، ادله نقلی را بررسی می کنیم که کدام نظریه را تقویت می کند.

وی در ادامه به تعارض ادعایی این نظریه با دلیل عقلی برائت پرداخت و گفت: برخی معتقدند، احتیاط حکم عقلی است، حال آنکه طبق دلیل عقلی برائت، عقاب بلا بیان قبیح است. وقتی بیانی نداریم، یعنی اتمام حجیت از سوی خداوند نشده است. اگر حکم فقیه هم اشتباه باشد، معذور است.

محقق حوزه علمیه در جواب از تعارض دلیل برائت با این نظریه گفت: یکی از اشتباهاتی که کم و بیش در فقه و اصول شاهد آن هستیم، برخورد با ادله عقلی مثل ادله لفظی است، مانند اطلاق گیری از دلیل عقلی. یک نوع طنز علمی است؛ چون دلیل عقلی، مثل دلیل تعبدی نیست.

حکم عقل به برائت، مطلق نیست؛ چون عدم البیان حالت های مختلفی دارد. حالت اول، جهل مرکب است. یکی از مصادیق قطعی قاعدۀ برات، هنگامی است که مکلف اصلا تنبه به حکم ندارد که جهل مرکب داشته و تقصیری ندارد. جهل مرکب، چه به این معنا که اعتقاد به خلاف دارم، مانند اینکه فکر می کنم که این شربت سالمی است. و چه اینکه اصلا تنبه ندارم، نه اینکه اعتقاد به خلاف داشته باشم. مثلا نمی دانم که در فلان مسأله، فلان حکمی وجود دارد. در این دو مورد، عقل عقاب را خلاف حکمت می داند و مصداق ظلم است که خداوند از آن منزه است.

حالت دوم، جهل بسیط است؛ یعنی شک داریم. گاهی احتمال آنقدر ضعیف است که اگر بخواهیم به آن اعتنا کنم، به وسواس مبتلا می شویم. گاهی هم شک قوی وجود دارد که نمی توان به آن بی اعتنا باشیم. آیا جز این است که عقل در اینجا حکم به احتیاط می کند؟ اولین گام این است که تفحص علمی کنیم. قرآن در آیه نبأ می فرماید، «فتبینوا». هرچند مخبر فرمانده است، اما باید تبین کرد چون محتمل خطرناکی وجود دارد. برای همین پیامبر(ص) چند نفر را فرستادند تا تبین کنند. پس تا زمان دسترسی به علم، باید احتیاط کنیم. چنانچه در حدیثی این حکم عقل تأیید شده است. عبدالرحمن، از امام کاظم(ع) درباره مسائل حج سؤال می کند. پس از جواب امام، می گوید، من جواب این سؤال را نمی دانستم و چیزی نگفتم. حضرت فرمودند، در این مواقع، احتیاط کنید تا اینکه به علم برسید. (وسائل الشیعۀ، ج۲۷، ص۱۵۴).

اگر کسی از جایی برود که حیوان درنده زندگی می کند، هرچند آسیبی نبیند، عقلا او را مذمت می کنند و هرگز آن را مصداق عدم البیان نمی دانند. با وجود خوف، دیگر عدم البیان صدق نمی کند. بنابراین، هم احتیاط علمی لازم است که تبین کنیم، هم احتیاط عملی که دست نگه داریم.

بررسی ادله نقلی

استاد اکبرنژاد با بررسی ادله نقلی، بیانات شارع را موافق دلیل عقلی و بنای عقلا دانست و افزود: آنچه باعث شده علمای اصول قائل به برائت شوند و بعضی از ایشان، نهایتا احتیاط را مستحب بدانند، بیان برخی روایات است. اما ادعای بنده این است که روایات، به صورت کامل بر بیان عقلی دلالت دارد. عَنْ أَبِي جَعْفَرٍ(ع) قَالَ: الْوُقُوفُ‏ عِنْدَ الشُّبْهَةِ خَيْرٌ مِنَ الِاقْتِحَامِ فِي الْهَلَكَةِ. (الكافي (ط – الإسلامية)، ج‏۱، ص۵۰)

«شبهه»، مسأله ای نیست که علم اجمالی به اطراف آن وجود داشته باشد، بلکه مسأله ای را شبهه گویند که تقویت شود و دل انسان را درگیر کند. حضرت، دستور به توقف در شبهات می دهند، تا از هلاکت نجات پیدا کنیم. عقلا مسائل جزئی مانند خرید پنیر از بازار مسلمانان را آنقدر قابل اعتناء نمی دانند که خوف مفسده بزرگ داشته باشد. اما بی احتیاطی جوانی در رانندگی را مجاز نمی دانند. همچنین اگر کسی در نکاح شبهه داشته باشد، نباید اقدام کند؛ چون مسأله خطیری است. عَنْ جَعْفَرٍ عَنْ آبَائِهِ(ع) أَنَّ النَّبِيَّ(ص) قَالَ: لَا تُجَامِعُوا فِي النِّكَاحِ عَلَى الشُّبْهَةِ يَقُولُ إِذَا بَلَغَكَ أَنَّكَ قَدْ رَضَعْتَ مِنْ لَبَنِهَا وَ أَنَّهَا لَكَ مَحْرَمٌ وَ مَا أَشْبَهَ ذَلِكَ فَإِنَّ الْوُقُوفَ عِنْدَ الشُّبْهَةِ خَيْرٌ مِنَ الِاقْتِحَامِ فِي الْهَلَكَةِ. (تهذيب الأحكام (تحقيق خرسان)، ج‏۷، ص۴۷۴)

یا در حدود، جای هیچگونه اقدام مشکوکانه نیست. قَالَ رَسُولُ اللَّهِ(ص)‏ ادْرَءُوا الْحُدُودَ بِالشُّبُهَات‏. (من لا يحضره الفقيه ، ج‏۴، ص۷۴) اگر کسی قصاص شود، دیگر جای جبران ندارد. بنابراین، باید با یقین قدم برداشت.

وی در ادامه افزود: در روایت «حرام بین و حلال بین و شبهات بین ذلک»، نمی فرماید، «احتمال بین ذلک»، بلکه به شبهات اشاره می کند. کسی که نسبت به شبهات بی اعتناء است، از جایی که حسابش را نمی کند، روزی گرفتار خواهد شد.

در روایتی دیگر از رسول خدا(ص) نقل شده است که حدود الهی، مانند قُرق گاه پادشاهان است. سپس می افزایند که شبهات مانند پیرامون قرق گاه است که باید از آن نیز اجتناب کرد؛ زیرا اگر چوپانی گوسفندان خود را در اطراف باقی رها کند، شاید وارد آن بشوند. نزدیکی انسان به شبهات نیز، هتک حرمت حدود الهی است. (وسائل الشیعۀ، ج۲۷، ص۱۶۷)

دلیل دیگر، روایات باب تعارض است. طبق این احادیث، وقتی تعارضی پیش می آید، ابتدا باید احتیاط کرد برای تبین. اگر تبین کردیم و هنوز تعارض قابل حل نبود، آنگاه سراغ مرجحات می رویم. (عوالی اللآلی، ج۴، ص۱۳۳)

حضرت علی(ع)، امام حسن(ع) را از ورود به هر راهی که خوف ضلالت دراد، نهی می کنند. قال علی(ع) فی وصیته لابنه الحسن(ع)، یا بنی أَمْسِكْ‏ عَنْ‏ طَرِيقٍ‏ إِذَا خِفْتَ ضَلَالَهُ فَإِنَّ الْكَفَّ عَنْ حَيْرَةِ الضَّلَالَةِ خَيْرٌ مِنْ رُكُوبِ الْأَهْوَال‏. (تحف العقول، ص۶۹)

با وجود روایاتی که دلالت بر وقوف عند الشبهه می کنند، آیا می توانیم از آنها شرط علم اجمالی در شبهه را برداشت کنیم؟ اگر چنین بود، شارع باید آن را بلند می گفت.

مدرس سطح خارج حوزه، برخی آیات قرآن را شاهد بر نظریه احتیاط عند الخوف تفسیر کرد. وی در تبیین این آیات گفت: تعبیر «خوف»، در قرآن هم آمده است. در اختلافات میان زوجین، اگر خوف اختلاف برود، دستور به حکمین از سوی طرفین می دهد، نه اینکه منتظر باشیم تا اختلاف پیش بیاید و دعوا سرگیرد، سپس اقدام کنیم. وَ إِنْ خِفْتُمْ شِقاقَ بَيْنِهِما فَابْعَثُوا حَكَماً مِنْ أَهْلِهِ وَ حَكَماً مِنْ أَهْلِها. (النساء، آیه ۳۵)

در اقامه نماز، خوف را برای تغییر وضعیت اقامة نماز کافی می داند. فَإِنْ خِفْتُمْ فَرِجالاً أَوْ رُكْباناً فَإِذا أَمِنْتُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ كَما عَلَّمَكُمْ ما لَمْ تَكُونُوا تَعْلَمُون‏. (البقرة، آیه ۲۳۹) یعنی لازم نیست حتما علم به ضرر داشته باشی، بلکه همین قدر که خوف وجود داشته باشد، برای تغییر وضعیت کفایت می کند.

روایات دیگری، خوف عقرب را مجوز سجده بر آستین لباس (مستدرک الوسائل، ج۴، ص۷) و خوف مرگ حیوان را مجوز ذبح شبانه می داند. (الکافی (ط – الاسلامیة)، ج۶، ص۲۳۶)

بنابراین، روایات متواتری خوف را ملاک عمل به احتیاط می دانند و هیچ اماره ای بر این وجود ندارد که علم اجمالی شرط احتیاط باشد.

سیره عملی فقها بر احتیاط عند الخوف

وی با ارائه شواهدی از سیره عملی فقها در عمل به احتیاط عند الخوف گفت: آنچه در فقه شاهد آن هستیم، احتیاطی بودن است. این عملکرد، از مواردی است که می گویند، آقایان در اصول مبنایی دارند و در فقه طور دیگری عمل می کنند. گویا آن مبنا جواب نمی دهد. مرحوم شیخ، یکی از فقیهان احتیاطی است که معروف است، جز در قطعیات فتوا نمی دهد. مانند آنکه در اصول معتقدند، شهرت حجت نیست، اما در فقه به آن عمل می کنند. امروزه، در فقه، شهرت، از خبر متواتر قوی­تر عمل می کند. من برای این مطلب، مناظره می کنم. مرحوم نجفی، صاحب جواهر، در آغاز بررسی هر مسأله ای، ابتدا شهرت را تبیین می کند. هر دلیلی هم که مخالف شهرت باشد، کنار می زند و بعضا احتمالات ضعیف را برای اثبات آن تقویت می کند. اگر به مخالفت با فقه جواهری متهم نمی شدم، مواردش را ذکر می کردم. مثلا مرحوم آخوند در مسأله طهارت و نجاست آب قلیل می گوید، اگر طهارت آب قلیل خلاف شهرت نبود، به آن فتوا می دادم. علت این عملکرد را مرحوم مظفر توضیح داده است. وی می نویسد، فقها در نظریه موافق شهرت، احساس امنیت بیشتری می کنند، هرچند ادله بر خلاف آن باشد. (اصول الفقه، ج۲، ص۱۶۷)

اقوال علمای موافق

استاد اکبرنژاد، به نظر علمای موافق این نظریه چون آیات سبحانی و مشکینی اشاره کرد. وی در تبیین اقوال علما گفت: آیه الله سبحانی(حفظه الله) معتقدند، اگر مشکوک از امور مهم باشد، حتی در صورت شک بدوی باید احتیاط کرد. قد تقدّم‏ بيان‏ مجرى‏ الاحتياط و هو ما إذا قام دليل عقلي أو نقلي على ثبوت العقاب بمخالفة الواقع، و له صور أربع:… ب. الشبهة البدوية و لكن كان للمحتمل أهمية بالغة، كما في الدماء و الأعراض و الأموال. (الوسيط في اصول الفقه، ج‏۲، ص۱۲۳)

آیه الله مشکینی(ره) نیز همین اعتقاد را دارند و در شبهات بدویه مهم، قائل به احتیاط هستند. الثاني: مجرى أصالة الاحتياط لا ينحصر في الشبهات المقرونة بالعلم الإجمالي‏ كما يظهر من تقسيم الشيخ قدس سره، بل قد تجري في الشبهة البدوية أيضا كما إذا كان التكليف المشكوك مهما، فإذا أراد رمي شبح من بعيد و لم يعلم أنه إنسان أو حجر مثلا لزم‏ الاحتياط على‏ المشهور. (اصطلاحات الأصول و معظم أبحاثها، ص۴۴)

ثمرات نظریه

به اعتقاد استاد اکبرنژاد، فقیهی که تبحر در تفسیر متن داشته باشد، کمتر نیاز به اصول عملیه پیدا می کند. وی در بیان ثمره نظریه خاطر نشان کرد: فقه ما، بدون گمرک است. امروز، در جامعه اسلامی با هر مسأله ای مواجه شویم، آن را می پذیریم و زندگی ما با زندگی غربی ها تفاوتی ندارد. ببینید، چند چیز در دنیا تولید شده که فقه ما به آن نَه بگوید. علت آن است که ۹۹% مسائل ما با برائت پیش می رود. اکثر ادله شورای نگهبان، با برائت است. حتی در بعضی موارد که غربی ها جایز نمی دانند، ما با تکیه به برائت، آن را می پذیریم. اما طبق نظریه احتیاط عند الخوف، هرچیز جدیدی، باید ابتدا خوب بررسی شود تا تبعات آن را بفهمیم. اگر مفسده تام ثابت شد که حرام است. اگر خوف پیدا کردیم، باید جلوی آن را گرفت؛ زیرا وقتی خوف ضربه ای مهم باشد، باید تا زمان اثبات خلافش احتیاط کرد.

وی در پایان این جلسه گفت: اینکه چه ملاکاتی برای خوف داریم، و مباحث دیگر این نظریه، نیاز به جلسه ای دیگر دارد و علاقه مندان می توانند به کتاب «نظام معرفتی فقاهت» مراجعه کنند.

درباره نویسنده

محسن مطلبی
وبلاگ

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

asd


Username
Create an Account!
Password
Forgot Password? (close)

adf


Username
Email
Password
Confirm Password
Want to Login? (close)

asdf


Username or Email
(close)