منو

پربيننده ترين مطالب
دل نوشته هاي طلبگي
ثبت دل نوشته شمابایگانی
خانه / علمی / یادداشت ها و مقالات علمی / آیه های کتاب تکوین و عقل

آیه های کتاب تکوین و عقل

انسان حکیم در مسیر رسیدن به هدف خود، لوازم آن را می سنجد وآنها را رعایت می کند؛ اگر بخواهد ساختمانی بسازد، در ملات ساختمان مثلا سیمان به کار می برد، چون می داند از مخلوط ماسه و آب، آجر بر روی آجر بند نمی شود و چنین دیواری اصلا بالا نمی رود؛ اگر چنین نکرد مردم در عقل و حکمت او تردید می کنند. زیرا اساسا حکمت فرد با میزان پای بندی او به لوازم دستیابی به هدفش سنجیده می شود.

ما پروردگار عالم را حکیم می دانیم، فراتر از جنس حکمت های بشری! حکمتی که شایسته علم نامحدود و ذات بی نقص الهی باشد؛ با این توصیف ساختمان جهانی که رب العالمین بنا می کند، قطعا عاری از هر نقصی خواهد بود، تکوینی که می آفریند به بهترین شکل مطابق هدفش است؛ و کتاب تشریع نیامده است تا سخن جداگانه ای بگوید، بلکه آمده است تا دستورالعمل چگونه زیستن در همین تکوین را به ما بیاموزد؛ ((قالَ رَبُّنَا الَّذي أَعْطي‏ کُلَّ شَيْ‏ءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدي))‏[۱] زیرا مصلحت ما، چیزی جز برآیند مصالح و مفاسد ما اعم از اخروی و دنیوی نیست؛ در این نظام منسجم و هماهنگ است که انسان به رشد مطلوب و مورد نظر پرودگار عالم خواهد رسید.

با این نگاه تمام ویژگی های تکوینی مهم می شود، در واقع کتاب تشریع را باید با تطبیق بر تکوین خواند و فهمید. و اگر چنین نکنیم چه بسا دچار اشتباه در فهم شریعت گردیم.

با چنین رویکردی به درکی زیبا از این کلام امام کاظم (علیه السلام) می رسیم که می فرماید: إنّ لله على الناس‏ حجتين،‏ حجة ظاهرة و حجة باطنة؛ فأما الظاهرة فالرسل و الأنبياء و الأئمة (ع) و أما الباطنة فالعقول.‏[۲]

زیرا عقل نیز مخلوق خداوند حکیم است و درک های آن مقصود او، و البته به خاطر برخی خطاهای آن و این که تحت تاثیر هوس قرار می گیرد، توسط حجت ظاهر یعنی انبیا(ع) تکمیل و مورد تذکر واقع می شود.

چنین رویکردی می تواند ثمرات روشن فقهی نیز داشته باشد، مثلا باید حضور پررنگ تر عقل در مسائل اجتماعی را پذیرفت، زیرا عقل بسیاری از این سنخ مسائل را درک می کند؛ برخلاف مسائل عبادی که عقل درک روشنی از آنها ندارد، بنابراین عجیب نیست اگر بگوییم در مسائل اجتماعی اصل اولی حجیت درک های عقلی است، و نیازی به تایید تشریعی نیست؛ مگر این که از عقل خطایی سر بزند که در این صورت بر همان شارع حکیم است که تذکر دهد و عقل بشر را بیدار کند؛ و اساسا به همین دلیل است که تعداد روایت های مربوط به مسائل اجتماعی بسیار کمتر از روایات عبادی است؛ و با وجود کثرت فرع های آن به اندازه مسائل عبادی موشکافانه مورد اظهار نظر حضرات معصومین (علیهم السلام) قرار نگرفته است؛ به روشنی می توان درک کرد که در این صنف مسائل، معصومین علیهم السلام به خاطر وضوح مطلب آن را به خود مردم واگذار کرده اند و صرفا به ترسیم خطوط کلی پرداخته اند.

به عنوان مثال بحث از لزوم عربیت در صیغ، بحث نابه جایی است که ناشی از تعبدی دیدن مسائل اجتماعی است، و چون در این زمینه روایتی نمی یابند، به ناچار به سراغ تمسک به شهرت و امثال آن می روند؛ در حالی که روشن است غرض از خواندن صیغه در یک قرارداد مفاهمه و توافق دو طرف است؛ در چنین رابطه ای زبانی خاص موضوعیت ندارد؛ بالعکس، چه بسا اگر یک فارس را ملزم به خواندن صیغه به زبان عربی کنیم ماهیت قرارداد که همان مفاهمه و توافق بود خدشه دار می گردد.

 اگر اصحاب معصومین (علیهم السلام) از این مسائل سوال نمی پرسیدند به خاطر وضوح آن بوده است و به باور نگارنده اصحاب ایشان جایگاه درک عقل را بسیار پررنگ تر از آن چیزی می دیدند که امروزه در اصول و فقه موجود مشاهده می کنیم.

[۱] سوره طه-آیه ۵۰
[۲] الكافي (ط - الإسلامية) ؛ ج‏۱ ؛ ص. تهران، چاپ: چهارم، ۱۴۰۷ ق ۱۶
درباره نویسنده

یک طلبه
وبلاگ

نظرات

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

asd


Username
Create an Account!
Password
Forgot Password? (close)

adf


Username
Email
Password
Confirm Password
Want to Login? (close)

asdf


Username or Email
(close)